Túi Khẩn Cấp Cần Gì? Chuyên Gia Chỉ Ra 20 Thứ Không Thể Thiếu

Tại nhiều điểm sơ tán sau các trận lũ lớn, điều khiến người ta khổ sở nhất không phải là thiếu mì gói hay nước đóng chai — mà là những thứ tưởng như chẳng liên quan gì đến thiên tai: thuốc uống hàng ngày bị bỏ quên, kính mắt để lại trên bàn, ví tiền chỉ có tờ 500 nghìn không ai đổi được, và điện thoại hết pin vì không có cáp sạc. Những thứ đó mới là thứ gây ra sự hối tiếc thật sự — không phải vì thiếu lương khô hay đèn pin.

Túi khẩn cấp — hay còn gọi là túi sơ tán — là thứ bạn cần có sẵn trước khi bản tin thời tiết của Tổng cục Khí tượng Thủy văn (NCHMF) phát cảnh báo đỏ. Ở Việt Nam, mùa mưa bão kéo dài từ tháng 6 đến tháng 11, tập trung nặng nhất ở miền Trung và Tây Nguyên — nơi lũ quét và sạt lở đất có thể xảy ra chỉ trong vài giờ. Cơn bão số 3 năm 2024 (Yagi) đổ bộ miền Bắc và gây lũ lịch sử tại nhiều tỉnh, hàng chục nghìn người phải sơ tán khẩn cấp trong đêm — phần lớn không kịp chuẩn bị gì cả. Bài này không kể lại những điều ai cũng biết. Nó bắt đầu từ những chỗ người ta hay sai nhất.

Sai lầm đầu tiên: Túi quá nặng để mang khi tay đang bế con hoặc dìu người già

Một trong những lỗi phổ biến nhất quan sát được tại các điểm sơ tán không phải là túi thiếu đồ — mà là túi quá nặng đến mức người ta bỏ lại ở cửa. Một chiếc ba lô 15–18kg trông rất đầy đủ khi đặt ở góc phòng. Nhưng khi bạn phải lội nước đến đầu gối, tay trái bế đứa con 3 tuổi, tay phải dắt bà nội — túi đó trở thành gánh nặng bị vứt lại.

Nguyên tắc cụ thể: Túi sơ tán của một người lớn khỏe mạnh không nên vượt quá 10kg. Với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, con số đó nên là 7–8kg. Nếu túi của bạn hiện nặng hơn, không phải thêm — mà phải bớt. Hãy ưu tiên theo quy tắc này: những gì không thể thay thế trong 72 giờ đầu thì giữ lại, còn lại có thể bỏ đi.

Để kiểm tra ngay hôm nay: xách túi lên, đi bộ nhanh lên cầu thang 2 tầng. Nếu bạn thở dốc hoặc phải dừng lại, túi đang quá nặng. Đây là bài kiểm tra thực tế hơn bất kỳ danh sách nào.

Những thứ người ta hay quên nhất — và chúng gây ra hậu quả thật sự

Thuốc theo toa là thứ bị bỏ quên nhiều nhất. Người mắc bệnh huyết áp, tiểu đường, tim mạch — những người này không thể bỏ thuốc 3 ngày mà không có hậu quả. Tại các điểm sơ tán, không có nhà thuốc, không có bác sĩ riêng. Hội Chữ thập đỏ Việt Nam khuyến nghị giữ ít nhất 7 ngày thuốc theo toa trong túi khẩn cấp — đủ để vượt qua giai đoạn cô lập ban đầu trước khi tiếp cận được hệ thống y tế (Hội Chữ thập đỏ Việt Nam).

Kính mắt và kính áp tròng cũng vậy. Trong bóng tối, trên địa hình không quen thuộc, một người không nhìn rõ 2 mét trước mặt là một người có nguy cơ bị thương cao hơn hẳn. Hãy để một cặp kính dự phòng — dù là kính cũ — trong túi ngay từ bây giờ.

Tiền mặt mệnh giá nhỏ: sau thiên tai, hệ thống ATM và thanh toán điện tử thường tê liệt nhiều ngày. Tờ 500 nghìn không ai đổi được ở chợ tạm hay điểm bán lẻ dã chiến. Chuẩn bị khoảng 500 nghìn đến 1 triệu đồng, chia thành các tờ 20–50 nghìn, để trong một phong bì chống ẩm bên trong túi.

• Thuốc theo toa: ít nhất 7 ngày, để trong túi zip chống nước
• Kính mắt dự phòng (không cần kính mới — kính cũ vẫn dùng được)
• Tiền mặt mệnh giá nhỏ: 500k–1 triệu, tờ 20–50 nghìn
• Cáp sạc và pin dự phòng (pin dự phòng 10.000mAh đã đủ sạc điện thoại 2–3 lần)
• Bản sao giấy tờ tùy thân: CCCD, sổ hộ khẩu, bảo hiểm y tế — chụp ảnh lưu offline và in ra, bọc trong túi zip

Nước uống và thực phẩm lâu dài: sai lầm về lượng và loại

Người ta thường nghĩ: “Cứ mang nhiều nước vào là an toàn.” Nhưng 3 lít nước đã nặng thêm 3kg. Với túi sơ tán, mục tiêu không phải là mang đủ nước cho cả tuần — mà là mang đủ nước cho 24 giờ đầu và có dụng cụ lọc nước cho những ngày sau. Tại điểm sơ tán hoặc nơi trú ẩn tạm, thường có nguồn cung cấp nước sau 24–48 giờ — nhưng chất lượng không đảm bảo.

Lượng nước uống tối thiểu là 2 lít/người/ngày — chỉ để uống, chưa tính vệ sinh. Mang 2 chai 1 lít cho mỗi người trong túi. Kèm theo đó, một thiết bị lọc nước cá nhân dạng ống — loại nhỏ gọn có thể lọc trực tiếp từ nguồn nước không rõ nguồn gốc — là thứ đáng đầu tư nhất trong cả chiếc túi. Nó nhẹ, bền, và có thể dùng được nhiều lần.

Về thực phẩm lâu dài: tránh mang đồ cần nấu nướng phức tạp. Mì gói khô, bánh năng lượng, hạt rang, gạo sấy ăn liền là những lựa chọn thực tế. Mục tiêu là 1.500–2.000 kcal/người/ngày trong 3 ngày — không cần ngon, cần đủ năng lượng. Tính trước: nếu gia đình có 4 người, bạn cần thực phẩm cho 12 người-ngày. Đặt lịch kiểm tra và thay thế thực phẩm trong túi 6 tháng một lần — hạn sử dụng là lý do phổ biến khiến đồ ăn trong túi trở nên vô dụng đúng lúc cần.

Trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền: không thể dùng chung một túi

Túi sơ tán của một thanh niên 30 tuổi khỏe mạnh và của một gia đình có trẻ 4 tuổi, bà nội 70 tuổi phải là hai thứ hoàn toàn khác nhau. Đây là lỗi thiết kế mà nhiều gia đình không nhận ra cho đến khi đã rời khỏi nhà.

Với trẻ nhỏ dưới 6 tuổi: bỉm (nếu còn dùng), sữa công thức hoặc đồ ăn dặm quen thuộc, ít nhất một món đồ chơi nhỏ hoặc thứ gì đó giúp trẻ cảm thấy an toàn về mặt tâm lý. Điều này không phải là xa xỉ — trẻ em trong tình trạng căng thẳng cần điểm tựa cụ thể. Nếu bạn đang lo lắng về cách giúp con bình tĩnh trong thiên tai, bài phân tích này về cách nói chuyện với trẻ khi thiên tai xảy ra sẽ có ích.

Với người cao tuổi hoặc có bệnh nền: lập một danh sách thuốc riêng (tên thuốc, liều lượng, tên bác sĩ, số điện thoại phòng khám) và dán vào mặt trong túi. Nếu họ dùng thiết bị hỗ trợ (máy đo đường huyết, máy trợ thính), pin dự phòng cho các thiết bị đó phải nằm trong túi. Đừng giả định rằng điểm sơ tán sẽ có những thứ này.

Với người khuyết tật hoặc đi lại khó khăn: lên kế hoạch sơ tán cụ thể với ít nhất một người hàng xóm hoặc thành viên gia đình. Việc này cần làm trước — không phải trong lúc nước đang dâng. Bài hướng dẫn lập kế hoạch gia đình trong một buổi chiều có thể giúp bạn bắt đầu ngay hôm nay.

Khi nào sơ tán, khi nào ở lại: đừng chờ chắc chắn mới quyết định

Câu hỏi “Có cần đi không?” là câu hỏi giết người — không phải vì sai, mà vì người ta hỏi quá muộn. Quy tắc thực tế: nếu bạn đang hỏi câu đó trong khi nước đã vào sân hoặc mưa đã kéo dài hơn 6 tiếng không ngừng trên vùng đồi dốc, câu trả lời là đi ngay.

Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống lũ lụt khuyến cáo: khi có cảnh báo lũ khẩn cấp hoặc lệnh sơ tán của chính quyền địa phương, không chần chừ chờ xem nước có lên đến mức mình nghĩ không. Lũ quét và sạt lở đất ở Việt Nam — đặc biệt tại các tỉnh như Quảng Nam, Hà Giang, Yên Bái — có thể xảy ra chỉ trong 15–30 phút sau khi mưa đạt đỉnh. Không có thời gian để “xem thêm một lúc”. Theo dõi cảnh báo thời tiết từ NCHMF và bật thông báo trên điện thoại từ đầu mùa mưa.

Ngược lại, nếu bão đang đổ bộ nhưng nhà bạn kiên cố, không nằm trong vùng ngập, và chính quyền chưa ra lệnh sơ tán — ở lại trong nhà an toàn hơn di chuyển ra ngoài giữa gió mạnh. Rủi ro lớn nhất trong bão không phải là ngập nước mà là vật bay và cây đổ. Nếu bạn chưa chắc nhà mình đủ an toàn để ở lại trong bão, bài chuẩn bị ứng phó bão này có danh sách kiểm tra cụ thể.

Những thứ hay được bỏ vào túi nhưng thực ra gây hại

Quá nhiều quần áo. Đây là nguyên nhân số một làm nặng túi. Hai bộ quần áo, một áo mưa, một đôi dép quai hậu — đủ rồi. Không cần mang theo 5 bộ “phòng khi ở lâu”. Nếu ở lâu thật, điểm sơ tán thường có hỗ trợ quần áo từ thiện.

Đồ điện tử không thiết yếu. Máy tính bảng, laptop, loa Bluetooth — những thứ này nặng và không giúp bạn sống sót trong 72 giờ đầu. Điện thoại và pin dự phòng là đủ. Nếu lo về mất điện kéo dài, bài hướng dẫn ứng phó mất điện này sẽ giúp bạn chuẩn bị tại nhà tốt hơn trước khi thiên tai đến.

Thực phẩm cần bảo quản lạnh hoặc nấu chín. Thịt tươi, cơm nắm, sữa tươi — những thứ này hỏng trong vài giờ nếu không có tủ lạnh. Ở điểm sơ tán, không có bếp gas, không có tủ lạnh. Chọn thực phẩm khô, đóng gói kín, hạn sử dụng ít nhất 6 tháng.

Tài liệu, sách vở không cần thiết. Nhiều người mang theo cả album ảnh gia đình vì tiếc. Điều đó có thể hiểu được về mặt cảm xúc — nhưng nếu nó làm túi nặng thêm 2kg, nó đang đánh đổi an toàn vật lý lấy tài sản tinh thần. Hãy chụp ảnh lại và lưu lên đám mây trước mùa mưa.

Hành động duy nhất cần làm trong vòng 10 phút hôm nay

Không cần mua gì ngay. Không cần chuẩn bị túi hoàn chỉnh trong một buổi tối. Hành động thực tế nhất bạn có thể làm ngay hôm nay là: lấy một chiếc ba lô hoặc túi đang có sẵn, và đặt vào đó bốn thứ này:

• Thuốc uống hàng ngày của mọi thành viên trong nhà (đủ 3–7 ngày)
• Bản sao CCCD hoặc ảnh chụp các giấy tờ quan trọng (lưu offline trong điện thoại và in ra)
• Tiền mặt mệnh giá nhỏ: 300–500 nghìn đồng tờ 20–50 nghìn
• Cáp sạc điện thoại và pin dự phòng (nếu có)

Đặt túi đó ở cửa ra vào hoặc nơi dễ lấy nhất trong nhà — không phải trên gác, không phải trong kho. Đây là túi chưa hoàn chỉnh, nhưng nó tốt hơn gấp nhiều lần so với một túi hoàn hảo chỉ nằm trong kế hoạch. Những tuần tiếp theo, bạn có thể bổ sung dần: nước uống, thực phẩm lâu dài, đèn pin, bộ sơ cứu nhỏ.

Mùa mưa bão ở Việt Nam không báo trước bằng lịch — nó báo trước bằng những bản tin mà nhiều người đọc xong rồi nghĩ “chắc không đến mình đâu.” Bão Yagi năm 2024 không phân biệt ai đã chuẩn bị và ai chưa. Nhưng những gia đình đã có túi sơ tán sẵn — dù không hoàn hảo — đã có thêm vài phút quyết định thay vì chạy ra ngoài tay không.

Nếu bạn muốn xây dựng kế hoạch sơ tán toàn diện hơn cho cả gia đình, không chỉ riêng chiếc túi, hãy xem hướng dẫn lập kế hoạch gia đình này — có thể hoàn thành trong một buổi chiều. Và nếu nhà bạn thường xuyên mất điện trong mùa mưa, bài về nấu ăn an toàn khi mất điện sẽ giúp bạn không bị bất ngờ lần thứ hai.

Nguồn tham khảo chính thức: Theo dõi cảnh báo thiên tai cập nhật tại Tổng cục Khí tượng Thủy văn Việt Nam (NCHMF) và hướng dẫn sơ tán từ Hội Chữ thập đỏ Việt Nam.