Giúp Trẻ Bớt Sợ Mùa Bão: Nối Diễn Tập Ở Trường Với Kế Hoạch Ở Nhà

Mùa mưa bão ở miền Trung và nhiều tỉnh khác đang ở giai đoạn cao điểm. Với người lớn, tin bão là lúc lo chằng chống nhà cửa, tích nước, sạc pin. Với trẻ nhỏ, đó có thể là những đêm gió rít, mất điện, tiếng cây đổ — và nỗi sợ mà các em không biết diễn tả thành lời.

Bài viết này không lặp lại danh sách đồ dùng cần chuẩn bị. Bài tập trung vào hai việc cụ thể: giúp trẻ bớt sợ trước và trong mùa bão, và biến buổi diễn tập ở trường thành thói quen ở nhà. Đây là thông tin tham khảo chung cho gia đình; khi có bão, hãy luôn làm theo chỉ đạo của chính quyền địa phương và bản tin dự báo chính thức.

1. Vì sao trẻ sợ bão — và vì sao nỗi sợ đó quan trọng

Trẻ em phản ứng với thiên tai khác người lớn. Các em thường không hiểu hết điều gì đang xảy ra, nên trí tưởng tượng sẽ lấp vào chỗ trống. Một đứa trẻ nghe người lớn nói “bão lớn lắm” có thể nghĩ rằng ngôi nhà sẽ bị thổi bay ngay đêm nay.

Một số dấu hiệu cho thấy trẻ đang lo lắng:

• Bám cha mẹ nhiều hơn, không chịu ngủ một mình.
• Hỏi đi hỏi lại cùng một câu: “Mình có sao không?”, “Bão tới chưa?”.
• Khó ngủ, giật mình, gặp ác mộng.
• Đau bụng, đau đầu không rõ nguyên nhân.
• Cáu gắt, quấy khóc hoặc ngược lại — im lặng bất thường.

Trong công tác ứng phó thiên tai, có một điều thường thấy: trẻ em sợ hãi khi có sự cố xảy ra thường khó làm theo hướng dẫn hơn — có em chạy trốn vào gầm giường, có em không chịu rời nhà khi cần sơ tán. Giảm nỗi sợ trước khi bão tới không chỉ để trẻ dễ chịu, mà còn giúp cả gia đình hành động an toàn hơn.

2. Nói chuyện với trẻ về bão: nói thật, nói vừa đủ

Cha mẹ thường rơi vào một trong hai cách: giấu hoàn toàn (“Không có gì đâu”) hoặc nói quá nhiều chi tiết đáng sợ. Cả hai đều có thể khiến trẻ lo hơn. Cách hiệu quả hơn là nói thật, nói vừa đủ với độ tuổi, và luôn kết thúc bằng điều gia đình sẽ làm.

Một vài nguyên tắc nhỏ:

• Hạn chế cho trẻ nhỏ xem đi xem lại hình ảnh thiệt hại trên mạng xã hội hoặc tivi. Những hình ảnh đó có thể khiến trẻ nghĩ rằng chuyện đó sẽ xảy ra với nhà mình.
• Chú ý giọng nói của chính mình. Trẻ đọc cảm xúc của người lớn rất nhanh. Khi cha mẹ bình tĩnh, trẻ cũng dễ bình tĩnh hơn.
• Để trẻ hỏi. Câu trả lời “Ba mẹ chưa biết, nhưng ba mẹ sẽ theo dõi tin và cho con biết” vẫn tốt hơn một lời hứa không chắc chắn.

3. Giao cho trẻ một “nhiệm vụ”: cách giảm sợ hiệu quả nhất

Một trong những cách giảm lo âu rõ rệt nhất là để trẻ có việc để làm. Khi được giao vai trò, trẻ chuyển từ “người bị bảo vệ” sang “người góp phần”, và cảm giác bất lực giảm đi.

Một số nhiệm vụ phù hợp:

• Người giữ đèn pin: kiểm tra đèn pin còn pin không, để ở chỗ cả nhà đều biết.
• Người chuẩn bị túi của mình: tự xếp một túi nhỏ gồm áo mưa, áo khoác, một món đồ chơi hoặc cuốn truyện yêu thích, bánh, nước.
• Người nhắc giờ nghe tin: với trẻ lớn hơn, nhắc cả nhà nghe bản tin dự báo theo giờ.
• Người chăm thú cưng: chuẩn bị thức ăn và dây dắt cho chó, mèo của gia đình.

Món đồ quen thuộc như gấu bông hay chiếc chăn nhỏ nghe có vẻ không quan trọng, nhưng ở điểm sơ tán, những món đồ này giúp trẻ ngủ được — và khi trẻ ngủ được, cả gia đình cũng được nghỉ.

4. Diễn tập ở trường và ở nhà: nối hai việc lại với nhau

Nhiều trường học đã tổ chức diễn tập phòng chống thiên tai, cháy nổ. Đó là nền tảng tốt, nhưng thường chỉ dừng ở trường. Điều trẻ cần là biết rằng ở nhà cũng có kế hoạch, và hai kế hoạch đó khớp với nhau.

Hỏi con về buổi diễn tập ở trường

Sau mỗi buổi diễn tập, hãy hỏi con: “Hôm nay cô dạy con làm gì? Con tập trung ở đâu? Nếu có bão lúc đang học, ai sẽ đón con?” Câu trả lời của con giúp cha mẹ biết con đã hiểu đến đâu, và còn chỗ nào cần bổ sung.

Làm rõ với nhà trường

• Khi có thông báo cho học sinh nghỉ học vì bão, nhà trường liên lạc với phụ huynh bằng cách nào?
• Nếu phụ huynh không đến đón kịp, trẻ sẽ ở lại trường với ai?
• Ngoài cha mẹ, có thể đăng ký thêm người thân nào được phép đón trẻ?

Diễn tập ngắn ở nhà — chỉ 15 phút

1. Tập “mất điện”: tắt đèn vào buổi tối, cả nhà tìm đèn pin và tập trung ở một phòng an toàn. Biến nó thành trò chơi với trẻ nhỏ.
2. Tập “đi sơ tán”: mỗi người mang túi của mình ra cửa. Đo xem cả nhà mất bao lâu.
3. Tập “nếu lạc nhau”: hỏi trẻ địa chỉ nhà, số điện thoại của cha mẹ, và điểm hẹn của gia đình.

Lần đầu tập luôn sẽ có trục trặc: đèn pin hết pin, trẻ không nhớ số điện thoại, túi để ở chỗ không ai biết. Trong công tác huấn luyện, đó chính là mục đích của việc tập — để phát hiện điều chưa ổn khi trời còn yên.

5. Thẻ thông tin cho trẻ: phòng khi bị lạc nhau

Trẻ nhỏ có thể không nhớ số điện thoại khi hoảng sợ. Hãy làm cho mỗi trẻ một tấm thẻ nhỏ, bọc trong túi nhựa chống nước, bỏ vào cặp hoặc túi áo, gồm:

• Họ tên trẻ, họ tên cha mẹ
• Hai số điện thoại liên lạc (trong đó một số của người thân ở xa vùng bão)
• Địa chỉ nhà và điểm hẹn của gia đình
• Dị ứng, bệnh mãn tính, thuốc đang dùng (nếu có)

Lưu ý: không nên viết tên trẻ ở mặt ngoài cặp hoặc áo, để tránh người lạ gọi tên trẻ. Thẻ nên để ở bên trong.

Nếu con có nhu cầu đặc biệt

Với trẻ mắc bệnh mãn tính như hen suyễn, tiểu đường, động kinh, hoặc trẻ khuyết tật, tự kỷ, kế hoạch cần chi tiết hơn. Hãy chuẩn bị thuốc dự phòng đủ dùng vài ngày, ghi rõ tên thuốc và liều dùng, và trao đổi trước với nhà trường về cách hỗ trợ trẻ nếu phải ở lại trường khi có bão. Trẻ tự kỷ thường nhạy cảm với tiếng ồn và chỗ đông người; tai nghe chống ồn, món đồ quen thuộc và một lịch trình được giải thích trước có thể giúp các em bình tĩnh hơn ở điểm sơ tán.

6. Trong và sau cơn bão: quan sát trẻ

Trong lúc bão, giữ nếp sinh hoạt càng giống bình thường càng tốt — giờ ăn, giờ ngủ, kể chuyện trước khi ngủ. Khi phải ở điểm sơ tán đông người, chú ý vệ sinh tay và giấc ngủ của trẻ; tham khảo thêm Ở nơi sơ tán, ngoài rửa tay còn làm gì?.

Mất điện kéo dài cũng là lúc gia đình dùng nến, bếp gas mini nhiều hơn. Đừng để trẻ ở một mình gần nguồn lửa; xem thêm Cháy nhà khi mất điện hoặc sau bão: 5 nguyên nhân hay gặp.

Sau bão, nhiều trẻ cần thời gian để trở lại bình thường. Phần lớn các phản ứng như khó ngủ, bám người sẽ giảm dần trong vài tuần. Tuy nhiên, nếu trẻ có những biểu hiện kéo dài hoặc ngày càng nặng — không chịu đi học, không ăn, thường xuyên hoảng sợ — cha mẹ nên trao đổi với giáo viên, nhân viên y tế hoặc chuyên gia tâm lý.

Trẻ cũng không nên tham gia dọn dẹp ở khu vực ngập nước, có bùn, mảnh vỡ hoặc dây điện. Hãy để trẻ làm những việc nhẹ ở nơi an toàn.

Điểm cần cân nhắc khi quyết định

• Nói hay không nói? Nên nói — nói thật, ngắn gọn, phù hợp độ tuổi và luôn kèm kế hoạch của gia đình.
• Đón con sớm hay để con ở trường? Nếu nhà trường xác nhận trẻ đang an toàn và đường đã ngập, thường an toàn hơn khi chờ đến lúc đi lại được, thay vì cố vượt nước để đón.
• Trẻ có nên xem tin bão? Trẻ lớn có thể cùng xem với cha mẹ; trẻ nhỏ nên được người lớn tóm tắt lại.
• Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn? Khi biểu hiện sợ hãi kéo dài nhiều tuần hoặc ảnh hưởng đến ăn, ngủ, học tập.

Việc có thể làm ngay hôm nay

1. Hỏi con: “Ở trường con đã tập phòng chống thiên tai chưa? Con nhớ gì?”
2. Giao cho mỗi trẻ một nhiệm vụ nhỏ trong kế hoạch của gia đình.
3. Làm thẻ thông tin chống nước cho từng trẻ.
4. Tập “mất điện” 15 phút vào tối nay hoặc cuối tuần.
5. Nếu nhà gần đồi núi, cùng con tìm hiểu các dấu hiệu sạt lở: Sạt lở đất ban đêm: 5 dấu hiệu phải rời đi ngay.

Tóm lại

Chuẩn bị cho trẻ trong mùa bão không chỉ là chuẩn bị đồ dùng. Đó là giúp trẻ hiểu vừa đủ, có việc để làm, và biết rằng gia đình có kế hoạch. Khi buổi diễn tập ở trường được nối tiếp bằng một buổi tập ngắn ở nhà, trẻ sẽ không còn thấy bão là điều hoàn toàn xa lạ. Một đứa trẻ bớt sợ sẽ nghe lời hơn, ngủ được hơn — và cả gia đình sẽ vượt qua mùa bão nhẹ nhàng hơn.

Nguồn tham khảo

• Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia: https://nchmf.gov.vn/
• Hội Chữ thập đỏ Việt Nam: https://redcross.org.vn/
• UNICEF Việt Nam: https://www.unicef.org/vietnam/