Túi Khẩn Cấp Cần Có Gì? Danh Sách Đầy Đủ Theo Từng Thành Viên Gia Đình

Khi bão đổ bộ hoặc nước lũ dâng nhanh, khoảng thời gian để một gia đình quyết định rời nhà thường rất ngắn. Trong thực tế ứng phó thiên tai, điều làm người ta chậm lại hiếm khi là thiếu đồ đạc — mà là phải đi tìm đồ đạc trong lúc vội: giấy tờ ở ngăn kéo nào, thuốc của bà đang để đâu, sạc điện thoại ai cầm.

Chúng tôi đã có một bài riêng về túi sơ tán “1 phút” với 12 món tối thiểu — dành cho tình huống phải chạy ngay. Bài này đi xa hơn một bước: túi khẩn cấp đầy đủ cho cả gia đình, chia theo từng thành viên, đủ dùng khoảng ba ngày, và cách duy trì nó để khi cần thì nó thật sự dùng được.

1. Hiểu đúng: có hai loại túi, không phải một

Đây là điểm khiến nhiều gia đình chuẩn bị sai ngay từ đầu.

• Túi mang đi (túi sơ tán) — để ở gần cửa, vác lên vai là đi được. Trọng lượng là yếu tố quyết định. Túi này dùng cho 24 giờ đầu tiên.
• Kho dự trữ tại nhà — nước, gạo, đồ hộp, nhiên liệu. Dùng khi ở lại nhà nhưng mất điện, mất nước. Có thể nặng bao nhiêu cũng được vì không phải vác đi.

Rất nhiều người dồn tất cả vào một chiếc túi, kết quả là túi nặng 15kg mà không ai vác nổi khi phải lội nước. Hãy tách rõ hai loại này. Phần dự trữ tại nhà chúng tôi đã trình bày trong bài dự trữ nước và thực phẩm khẩn cấp an toàn cho gia đình Việt.

2. Nguyên tắc trọng lượng: túi phải vác được, không phải đầy đủ nhất

Một chiếc túi hoàn hảo mà bạn bỏ lại giữa đường thì bằng không. Mốc thực tế:

• Người lớn khỏe mạnh: tối đa khoảng 10–12 kg.
• Người lớn tuổi: 3–5 kg, ưu tiên thuốc và giấy tờ.
• Trẻ tiểu học: 1–2 kg — chủ yếu là đồ của chính trẻ, để trẻ có cảm giác tham gia.

Hãy dùng ba lô hai quai, không dùng túi xách tay. Khi lội nước hoặc đi trong gió, hai tay phải được rảnh để bám, dắt trẻ, đỡ người già. Đây là điều rất dễ bỏ qua lúc chuẩn bị nhưng lại quyết định rất nhiều lúc di chuyển thật.

Hãy thử vác túi đi bộ 10 phút một lần. Đây là bài kiểm tra hiệu quả nhất và hầu như không ai làm. Bạn sẽ lập tức biết cần bỏ bớt món gì.

3. Danh sách chung cho cả gia đình

Nước và thực phẩm (cho 1 ngày trong túi mang đi):

• Nước uống: 1,5–2 lít mỗi người. Chia thành chai nhỏ 500ml sẽ dễ mang và dễ chia hơn một chai lớn.
• Thực phẩm ăn ngay không cần nấu: lương khô, bánh quy mặn, thanh ngũ cốc, đồ hộp có nắp giật, ruốc, sữa hộp giấy.
• Kẹo hoặc socola — nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng trong điều kiện căng thẳng, đồ ngọt giúp trẻ con ổn định tâm lý rất rõ.

Ánh sáng và thông tin:

• Đèn pin đội đầu — ưu tiên hơn đèn cầm tay vì giải phóng hai tay. Nếu chỉ mua được một món trong toàn bộ danh sách này, hãy mua đèn đội đầu.
• Pin dự phòng cho đèn, để riêng trong túi kín.
• Sạc dự phòng đã sạc đầy, kèm dây sạc phù hợp với điện thoại của cả nhà.
• Radio chạy pin hoặc quay tay. Khi mất điện diện rộng và sóng di động quá tải, radio là kênh thông tin còn hoạt động.
• Còi — để gọi cứu hộ khi bị mắc kẹt. Còi vang xa hơn tiếng gọi rất nhiều và không làm bạn kiệt sức.

Giấy tờ (bản sao, để trong túi nilon chống nước):

• CCCD/CMND, sổ hộ khẩu hoặc giấy tờ tương đương, bảo hiểm y tế.
• Ảnh chụp giấy tờ lưu trong điện thoại và gửi vào email của chính mình.
• Danh sách số điện thoại quan trọng viết ra giấy. Khi điện thoại hết pin, bạn sẽ không nhớ nổi số của ai.
• Một ít tiền mặt, gồm cả tiền lẻ. Máy ATM và máy quẹt thẻ đều cần điện.

Vệ sinh và sức khỏe:

• Túi sơ cứu cơ bản: băng gạc, băng dính y tế, sát trùng, thuốc giảm đau, thuốc tiêu chảy, oresol.
• Khăn ướt, giấy vệ sinh (bọc kín để không bị ướt), nước rửa tay khô.
• Túi nilon dày — dùng cho rác, đồ ướt, và làm nhà vệ sinh tạm.
• Khẩu trang, găng tay.
• Băng vệ sinh — cần dự trù đủ cho một chu kỳ, đây là món thường bị thiếu nhất ở nơi sơ tán.

Giữ ấm và bảo vệ:

• Áo mưa (loại bộ, không phải áo choàng mỏng), giày kín mũi có đế bám.
• Một bộ quần áo khô đựng trong túi kín. Người ướt liên tục sẽ hạ thân nhiệt ngay cả trong thời tiết không lạnh.
• Khăn tắm mỏng hoặc chăn nhôm giữ nhiệt.

Về sơ cứu, chúng tôi có bài chi tiết hơn: sơ cứu cơ bản khi thiên tai và thứ tự hành động.

4. Bổ sung theo từng thành viên

Đây là phần quyết định chất lượng của túi khẩn cấp. Một danh sách chung giống nhau cho mọi nhà thì không dùng được cho nhà nào.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: sữa công thức và nước pha, bình sữa, tã, khăn ướt, thuốc hạ sốt dạng phù hợp với cân nặng, một món đồ chơi quen thuộc. Ghi tên, ngày sinh, nhóm máu, dị ứng của trẻ lên một mảnh giấy đặt trong túi và một mảnh khác gắn vào quần áo trẻ.

Người cao tuổi: thuốc uống hằng ngày cho ít nhất 7 ngày (nhiều hơn nếu có thể), đơn thuốc hoặc ảnh chụp vỏ thuốc, kính đeo dự phòng, răng giả và dụng cụ vệ sinh, tã người lớn nếu cần. Đơn thuốc quan trọng không kém thuốc — khi hết thuốc, nhân viên y tế cần biết chính xác đó là loại gì.

Người có bệnh mạn tính: ngoài thuốc, hãy ghi ra giấy tên bệnh, tên bệnh viện đang điều trị, số điện thoại bác sĩ. Với thiết bị y tế dùng điện, cần hỏi trước nhà cung cấp về nguồn dự phòng — hỏi lúc bình thường, không phải lúc mất điện.

Phụ nữ mang thai: sổ khám thai, thuốc bổ đang dùng, số điện thoại cơ sở y tế theo dõi thai kỳ.

Vật nuôi: thức ăn, dây dắt, lồng vận chuyển, sổ tiêm phòng. Cần biết trước liệu điểm sơ tán ở địa phương có nhận vật nuôi hay không — đây là lý do khiến nhiều gia đình do dự không đi, và sự do dự đó nguy hiểm hơn bản thân cơn bão.

5. Mùa bão: những thứ chỉ Việt Nam mới cần nghĩ tới

Miền Trung và miền Bắc đối mặt với bão và lũ theo mùa, còn Đồng bằng sông Cửu Long có ngập và xâm nhập mặn. Vài điều chỉnh thực tế:

• Chống nước là ưu tiên số một. Bọc từng nhóm đồ trong túi zip riêng, rồi mới cho vào ba lô. Nếu túi bị ướt, ít nhất giấy tờ và quần áo khô vẫn còn dùng được.
• Giày, không phải dép. Nước lũ che khuất mảnh kính, đinh, nắp cống mở. Chấn thương bàn chân là loại thương tích rất phổ biến sau lũ và rất dễ nhiễm trùng.
• Áo phao hoặc phao cứu sinh nếu nhà ở vùng ngập sâu hoặc ven sông. Với trẻ nhỏ thì đây là món bắt buộc, không phải tùy chọn.
• Túi để trên cao. Nếu để túi khẩn cấp dưới gầm giường tầng trệt, nước lũ sẽ nhấn chìm nó trước khi bạn kịp lấy.

Về ngưỡng quyết định khi bão sắp vào, xem thêm chuẩn bị đối phó bão và áp thấp nhiệt đới.

6. Điểm quyết định: khi nào thì cầm túi lên và đi?

Túi khẩn cấp chỉ có giá trị nếu bạn đi đủ sớm. Vài mốc cần thống nhất trước trong gia đình:

• Có lệnh sơ tán của chính quyền địa phương → đi ngay, không chờ xem tình hình. Đây là mốc rõ ràng nhất và cũng là mốc bị bỏ qua nhiều nhất.
• Nước bắt đầu dâng vào sân hoặc tầng trệt → di chuyển khi còn đi bộ được. Không lội nước chảy xiết quá đầu gối.
• Ở vùng đồi núi, mưa lớn kéo dài, xuất hiện nước đục bất thường, tiếng động lạ, cây nghiêng, vết nứt trên sườn đồi → dấu hiệu sạt lở, cần rời khỏi khu vực ngay và đi sang ngang khỏi hướng dốc.
• Trong nhà có người bệnh, người già, trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai → hạ ngưỡng xuống, đi sớm hơn mốc chung. Nhóm này cần nhiều thời gian di chuyển hơn.

Nếu không kịp ra ngoài và phải ở lại trong nhà, các tín hiệu để được tìm thấy nhanh hơn được trình bày trong bài sống sót khi mắc kẹt trong nhà: 3 tín hiệu – 3 hành động.

7. Bảo trì: túi khẩn cấp hỏng vì bị bỏ quên, không vì thiếu đồ

Phần lớn túi khẩn cấp thất bại theo cùng một cách: sạc dự phòng cạn pin, pin đèn chảy nước, thực phẩm hết hạn, quần áo trẻ đã chật.

Cách duy trì đơn giản nhất là gắn việc kiểm tra vào một mốc thời gian có sẵn — ví dụ đầu tháng 5 (trước mùa mưa bão) và đầu tháng 11. Mỗi lần kiểm tra làm bốn việc:

1. Sạc đầy pin dự phòng, thay pin đèn.
2. Kiểm tra hạn dùng của nước, thực phẩm, thuốc — ăn/uống phần sắp hết hạn và mua bù.
3. Thử quần áo và giày của trẻ xem còn vừa không.
4. Vác thử túi đi bộ 10 phút.

Sau thiên tai, phản ứng căng thẳng kéo dài là chuyện thường gặp và không phải dấu hiệu yếu đuối; chúng tôi bàn về điều này trong bài sức khỏe tâm thần sau thảm họa.

8. Hôm nay có thể làm gì

Không cần mua hết trong một lần. Chọn một việc và làm xong hôm nay:

1. Chuẩn bị túi giấy tờ chống nước — bản sao CCCD, bảo hiểm y tế, danh bạ viết tay. Việc này không tốn tiền và là phần khó thay thế nhất nếu mất.
2. Sạc đầy sạc dự phòng và đặt nhắc lịch lặp lại hằng tháng trên điện thoại.
3. Thống nhất với gia đình một điểm hẹn nếu mọi người không liên lạc được: một điểm gần nhà, một điểm xa hơn ngoài khu vực. Nói ra một lần còn hiệu quả hơn mua thêm mười món đồ.

Kết luận

Túi khẩn cấp tốt không phải là túi có nhiều đồ nhất, mà là túi đúng người dùng, đủ nhẹ để vác, và được kiểm tra định kỳ. Thuốc của người già, tã của em bé, đơn thuốc, giấy tờ — đó là những thứ không thể mua lại ở nơi sơ tán, và cũng là những thứ hay bị bỏ quên nhất.

Trong ứng phó thiên tai, những gia đình xoay xở tốt thường không phải là gia đình sắm sửa nhiều nhất, mà là gia đình đã bàn trước với nhau ai cầm gì, đi lúc nào, hẹn gặp ở đâu. Một buổi nói chuyện mười phút vào một tối bình thường có giá trị hơn bất kỳ món hàng nào.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai — https://phongchongthientai.mard.gov.vn/ — thông tin chỉ đạo ứng phó và hướng dẫn phòng tránh
• Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia — https://nchmf.gov.vn/ — dự báo bão, mưa lớn, cảnh báo lũ
• Hội Chữ thập đỏ Việt Nam — https://redcross.org.vn/ — cứu trợ và hỗ trợ cộng đồng

Bài viết cung cấp thông tin phòng chống thiên tai mang tính chung, không thay thế chỉ đạo của chính quyền địa phương hay tư vấn y tế. Về thuốc men, thiết bị y tế và tình trạng sức khỏe cụ thể, vui lòng hỏi bác sĩ hoặc cơ sở y tế đang điều trị.